على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1219
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
بالدار من حدرج : نيست در خانه كسى . حدرجان ( hedrej n ) ا . ع . كوتاه بالا . و از اعلام است . حدرجة ( hadraj t ) م . ع . استوار تافتن چيزى را . حدس ( hads ) ا . ع . ظن موكد . ج : حدوس . حدس ( hads ) م . ع . حدس فى لبة البعير حدسا ( از باب نصر و ضرب ) : كارد زد در سينهء شتر . و حدست به سهم : تير زدم . و حدس لهم بمطفئة - الرضف : ذبح كردم براى ايشان گوسپند لاغرى كه آتش را خاموش گرداند و پخته نشود . و نيز حدس : به گمان سخن گفتن . و دانستن امور به تخمين و توهم . و آهنگ كردن . و پا سپر نمودن . يق حدسته برجلى اى وطئته . و غلبه كردن در افگندن . و شتافتن . و بىرهبر راهى رفتن . و رفتن بر طريقهء مستمره . و افگندن گوسپند را براى ذبح و خوابانيدن شتر را . حدس ( hads ) ا . پ - مأخوذ از تازى - دريافت از روى تخمين و فراست . و اندز . و بطور حدس : بطور تخمين و فراست . و حدس زدن : گمان كردن از روى فراست . و تخمين كردن . حدس ( hadas ) ا . ع . لغتى است در عدس كه نام قومى بود در زمان سليمان پيغمبر كه بر استران درشتى كردندى و استران بشنيدن ذكر آنها گريختندى حتى كه لفظ حدس زجر گرديد . و بنو حدس : بطنى كلان از تازيان . حدق ( hadq ) م . ع . حدق القوم بالرجل حدقا ( از باب ضرب ) : احاطه كردند قوم آن مرد را . و حدق الشيئ : نگريست بسوى آن چيز . الحديث فحدقنى القوم بابصارهم اى رمونى بحدقهم . حدق ( hadaq ) ا . ع . بادنجان . و ج . حدقة . حدقات ( hadaq t ) ا . ع . ج . حدقة . حدقة ( hadaqat ) ا . ع . سياههء چشم . ج : حدق و حدقات و حداق . و ج ج : احداق . حدقه ( hadaqe ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - مردمك چشم و سياههء چشم و چشملان . حدقلة ( hadqalat ) م . ع . گردانيدن چشم وقت ديدن . حدل ( hadl ) ص . ع . مرد ناراست . يق انه لحدل اى غير عدل . حدل ( hadl ) م . ع . حدل عليه حدلا و حدولا ( از باب ضرب ) : ميل كرد بر وى بستم . و حدل عن الامر حدلا : ميل كرد از آن كار . حدل ( hedl ) ا . ع . نيفهء ازار و بستنگاه ازار . و درد گردن . حدل ( hadal ) ا و ص . ع . راستى يكى از سر هاى برگشتهء كمان . و انه لحدل عليه اى جائر . حدل ( hadal ) م . ع . حدل على حدلا ( از باب سمع ) : ستم كرد بر من . و حدل الرجل : يك دوش مرد افراشته گرديد از ديگر . و نيز حدل : نگريستن بگوشهء چشم . و حدلت القوس حدلا و حدولة : برگشت يكى از سرهاى كمان . حدل ( hadel ) ص . ع . مردى كه يك دوش وى افراشتهتر بود از ديگر دوش . ج : حدالى ( had l ) . حدل ( hodol ) ا . ع . داروئى تلخ كه حضض نيز گويند . و ج . احدل . حدلاء ( hadl ' ) ص . ع . قوس حدلاء : كمانى كه يكى از سرهاى برگشتهء آن راست شده باشد . و ركية حدلاء اى بئر مخالفة عن قصدها و استقامتها يعنى چاه ناراست و پيچيده . حدلقة ( hadlaqat ) م . ع . حدلق الرجل حدلقة : گردانيد آن مرد چشم را وقت ديدن و تيز نگريست . حدلقة ( hodaleqat ) ا . ع . حدقهء بزرگ . و چشم و يا چيزى از جسد . يق اكل الذئب من الشاة الحدلقة حدم ( hadm ) و ( hadam ) ا . ع . حدم النار : سخت احراق آتش و گرمى آن . و كذلك حدم النار . حدمة ( hadamat ) ا . ع . آتش . و آواز آتش افروخته . و آواز شكم و يا آواز شكم مار . حدمة ( hademat ) و ( hodamat ) ص . ع . قدر حدمة : ديگ زود به جوش آينده . و كذلك قدر حدمة . حدنبدى ( hadanbad ) ا . ع . عجب و شگفت . حدو ( hadv ) م . ع . حدا الابل و بالابل حدوا و حداء و حداء ( از باب نصر ) : زجر كرد و راند شتران را بسرود و آواز . و حدر الحمار اتانه : راند آن خر نر مادهء خود را . و حداه عليه : برانگيخت او را بر آن . و حدا الليل النهار : تابع گرديد شب روز را . حدواء ( hadv ' ) ا . ع . باد شمال . و ا خ : نام موضعى . حدوث ( hodus ) م . ع . حدث حدوثا و حدثا و حداثة و حدثى و حادثة و حديثى و حدثانا ( از باب نصر ) : پديد آمد چيزى كه نبود - ضد قدم - و يق اخذنى ما قدم و ما حدث . و لا يضم حدث فى شيئ من الكلام الا فى هذا